Εδώ που σμίγουν τρία πελάγη, το Ιόνιο, το Κρητικό και το Αιγαίο, "ανάμεσα Τσιρίγο και Κάβο Μαλιά" η Γη, απηυδισμένη από όσα υπέμενε από τον Ουρανό κάλεσε τα παιδιά της να εκδικηθούν για λογαριασμό της. Μόνο ο Κρόνος δέχτηκε και έκοψε τα γεννητικά όργανα του πατέρα του και τα πέταξε στο πέλαγος. Λευκός αφρός σχηματιζόταν γύρω τους και όταν κάποτε πλησίασαν το νησί των Κυθήρων, μια κόρη αναδύθηκε από αυτόν. Η Ουρανία Αφροδίτη, με αχώριστο σύντροφο τον Έρωτα, γεννήθηκε Κυθέρεια.

Επτανήσια, αλλά πιο φτωχά σε φύση από τη πληθωρικότητα του Ιονίου, κυκλαδίτικα αλλά πιο ώριμα από την αθωότητα του Αιγαίου, πιο φωτεινά από την πύλη του Άδη στο Ταίναρο, τα Κύθηρα ανήκουν σε έναν κόσμο δικό τους. Σε ένα κόσμο γεμάτο από δεκάδες χωριά, το ένα αντικριστά στο άλλο, με το μινωικό ιερό στην κορυφή δίπλα στο εκκλησάκι του Αι Γιώργη στο Βουνό. Γεμάτο με τις μνήμες της Παλιόχωρας, το κάστρο της Χώρας, το Καστέλλο του Αυλαίμωνα, τη σιωπή στα ερείπια της Κάτω Χώρας και τη δόξα της Μυρτιδιώτισσας. Με τις βυζαντινές καταβολές, τα αγγλικά κτίσματα, τα βενετσιάνικα οικόσημα και το κυριακάτικο παζάρι του Ποταμού. Πλάι στον μύθο της Αφροδίτης, ξεπροβάλει το μικρό, κίτρινο λουλούδι, σύμβολο της τραχιάς ευαισθησίας αυτού του τόπου. Η Σεμπρεβίβα (Sempreviva). Δηλαδή πάντα ζωντανή…

14) Η ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΑ
Ένας λόφος σκεπασμένος με ερείπια, πυργίσκους, γκρεμισμένους τοίχους, σπίτια στοιχειωμένα. Σημάδια ζωής που διακόπηκε απότομα. Είναι η ερειπωμένη πρωτεύουσα των Κυθήρων, η βυζαντινή πολιτεία του νησιού, η Παλαιόχωρα που καταστράφηκε το 1537 από τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, τη "μαύρη φοβέρα" του αρχιπελάγους. Ο Άγιος Δημήτριος, όπως ονομαζόταν χτίστηκε από Μονεμβασίτες το 12ο αιώνα στα όρια του άγριου φαραγγιού της Κακιάς Λαγκάδας. Φτάνοντας θα δείτε από ψηλά την παλιά πρωτεύουσα να στέκεται στοιχειωμένη πάνω από το φαράγγι. Στον οικισμό βρίσκονται τα ερείπια 80 κατοικιών και 21βυζαντινών εκκλησιών. Στην αρχή του μονοπατιού είναι χτισμένος ο ναός της Αγίας Βαρβάρας, εξαίρετο δείγμα μονεμβασιώτικης αρχιτεκτονικής. Οι πινακίδες του Υπουργείου απαγορεύουν την πρόσβαση και τα κιγκλιδώματα σταματούν την περιήγηση στην αρχή του οικισμού. Παρόλα αυτά η πρώτη πρωτεύουσα των Κυθήρων παραμένει ένα από τα πιο βασικά (και αναξιοποίητα) αξιοθέατα του νησιού.

13) Ο ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΤΗΣ ΦΟΝΙΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ ΤΗΣ ΝΕΡΑΪΔΑΣ
Καταρράκτες, λίμνες, οργιώδης βλάστηση, νερόμυλοι ερειπωμένοι, κάποιοι αναστηλωμένοι σε ένα περιβάλλον φιλικό που δεν δικαιολογεί το όνομά του. Από το χωριό του Μυλοποτάμου οι μικρές πινακίδες σας οδηγούν στον καταρράκτη της Νεράιδας δίπλα στο καφενείο. Από το δρόμο πιο πάνω μπορείτε να πάτε σε 10λεπτά στον υπέροχο αναστηλωμένο νερόμυλο του Φιλιππή, 300μ. μετά την πλατεία του χωριού, πριν το νεκροταφείο, θα δείτε πινακίδα για το κατηφορικό, σηματοδοτημένο μονοπάτι 650μ. Ακολουθώντας αρχικά τα κόκκινα σημάδια θα φτάσετε στους νερόμυλους και τις μικρές κολυμπήθρες. Το μονοπάτι σε διάφορα σημεία χάνεται από την πλούσια βλάστηση και τους πεσμένους κορμούς και κατηφορίζοντας νότια θα συναντήσετε το πέτρινο γεφύρι.

12) ΧΩΡΑ
Η Χώρα των Κυθήρων διαφέρει από μια κυκλαδίτικη πρωτεύουσα. Είναι Επτανήσια, η αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική της μπλέκεται με κρητικά και βενετσιάνικα στοιχεία και τα δρομάκια παίρνουν ακόμη ένα χρώμα, το κίτρινο από τα στεφάνια και τα μπουκέτα της Σεμπρεβίβα στα μαγαζιά του δρόμου. Στα νότια του νησιού η πρωτεύουσα είναι γεμάτη από αρχοντικά και κατοικίες παλιών ευγενών, ενετικά κτίρια και πολλά ακόμη που χτίστηκαν επί Αγγλοκρατίας. Όλα με μικρά παράθυρα, σε ένα κράμα των πολλαπλών πολιτιστικών επιδράσεων. Λιτές οικοδομές με φρουριακά στοιχεία, καμινάδες, ζαρντινιέρες , θόλους, τόξα και χρώματα λευκά, μπλε, ώχρα και ροζ του αιματίτη. Στην κεντρική πλατεία θα βρείτε το δημαρχείο, τράπεζες, μαγαζιά. Και μετά θα αφεθείτε στις συνοικίες, στην Αγία Άννα, στους Τρούλους, το Πέρα Χωρίο, το Κονοστάσι, τα Σφακιανά για να καταλήξετε στην έξοδο, στο Μπελβεντέρε με θέα στο κάστρο, το Καψάλι και το Μέσα Βούργο. Κάτω από το κάστρο της Χώρας απλώνεται ο μεσαιωνικός οικισμός του Μέσα Βούργου με μια ομάδα ναών (Άγιος Γεώργιος του Καλούτζη, Άγιος Δημήτριος, την Παναγιά τη Μεσοχωρίτισσα κ.α.)

11) ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ
Κρέμεται πάνω στο βράχο, ανάμεσα σε 3 πελάγη (Ιόνιο, Κρητικό και Αιγαίο) και ήταν ανέκαθεν "το μάτι της Κρήτης". Η "Φορτέτσα" θεμελιώθηκε πάνω σε ένα φυσικό οχυρό κατά τον 13ο αιώνα, και το μεγαλύτερο τμήμα χτίστηκε το 1503 από τους Βενετούς. Στην είσοδο του φρουρίου θα δείτε τις φυλακές, έπειτα την εκκλησία του Παντοκράτορα και πιο πάνω τον ναό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Αφήνοντας πίσω σας τη θέα της Χώρας και τη μπαρουταποθήκη ανεβαίνετε για το παλάτι των Προβλεπτών, έδρα του διοικητή του νησιού την εποχή της Ενετοκρατίας, που στεγάζει σήμερα το Ιστορικό Αρχείο Κυθήρων, με αρχεία από το 16ο αιώνα. Στην πλατεία του διοικητηρίου η Παναγιά η Μυρτιδιώτισσα, δίπλα η Παναγία Ορφανή και στην μέση μια πελώρια στέρνα της Βενετικής περιόδου. Πίσω ο κόλπος του Καψαλίου σε σημείο που γίνεται κατανοητή η στρατηγική σημασία του κάστρου.

10) ΤΑ ΣΠΗΛΑΙA ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ
Τρία είναι τα σπήλαια της Αγίας Σοφίας στο νησί, στο Μυλοπόταμο, στον Κάλαμο και στην Αγία Πελαγία με τοιχογραφίες και μικρές εκκλησίες στο εσωτερικό τους. Το μόνο τουριστικά αξιοποιήσιμο, αυτό του Μυλοποτάμου, "φανερώνεται" με τον ναό της Αγίας Σοφίας στην είσοδο του σπηλαίου με τις ολόσωμες μορφές της Παναγίας, του Χριστού, του Ιωάννη του Προδρόμου, του Οσίου Θεοδόσιου του Κοινοβιάρχη και της Αγίας Σοφίας που έχουν ζωγραφιστεί στο πέτρινο "τέμπλο" της εισόδου του από τον 11ο αιώνα, με τη μέθοδο του φρέσκο. Το σπήλαιο έχει 10 αίθουσες με διάφορα ονόματα, πανέμορφους σταλακτίτες και αρχικά πιστευόταν ότι ήταν συνέχεια του Σπηλαίου του Δυρού. Το σπήλαιο είναι ανοιχτό μόνο το καλοκαίρι και μπορείτε να το επισκεφτείτε μόνο με ξεναγό. (πληροφορίες στον Δήμο Κυθήρων 27360 31213). Στο χωριό Σπηλιές κοντά στον Κάλαμο, στο ρέμα ενός φαραγγιού, ξεπροβάλλει μια άσπρη ζεστή πινελιά μέσα στο κρύο και γκρίζο μιας σπηλιάς. Είναι η εκκλησία της Αγίας Σοφίας στον Κάλαμο. Θα την προσεγγίσετε στρίβοντας από τον κεντρικό δρόμο που οδηγεί στον Κάλαμο δεξιά και μετά αριστερά στα κόκκινα γράμματα. Τέσσερα χιλιόμετρα τσιμεντόδρομου μέσα από την καταπράσινη χαράδρα και φτάσατε.

9) ΚΑΣΤΡΟ ΚΑΤΩ ΧΩΡΑΣ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ
Φλογισμένοι λόφοι, βράχοι από πορφυρίτη και μια εικόνα από ερείπια ενετικού κάστρου, σε ένα ακόμη απομεινάρι της Ενετοκρατίας στο νησί. Στην πύλη του φρουρίου βρίσκεται το φτερωτό λιοντάρι, έμβλημα του Αγίου Μάρκου και στα σοκάκια θα δείτε παρτέρια ακόμη ανθισμένα, κορμοί να βγαίνουν από τους τοίχους και τις καμάρες ακόμη αρχοντικές. Στην άκρη του οικισμού με θέα το χάος της χαράδρας ο ναός του Σωτήρος, μία από τις εννιά εκκλησίες 16ου - 17ου αιώνα που περικλείει ο οικισμός. Από την πλατεία του Μυλοποτάμου θα πάτε αριστερά, στη διχάλα που θα βρείτε έπειτα δεξιά και θα βρεθείτε στον παλιό οικισμό.

8) ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ ΑΜΙΡΓΑΛH
Ακολουθείτε το νερό και φτάνετε στην αστείρευτη πηγή της "Πορτοκαλιάς". Εκεί, κατά μία εκδοχή του μύθου, ο Γιώργης για να γλυτώσει τη γυναίκα του από το έθιμο του 'prima nocte', που απαιτούσε να τη μοιραστεί την πρώτη νύχτα του γάμου μεταμφιέστηκε σε γυναίκα και πήγε ο ίδιος στον Τούρκο τοποτηρητή Αμήρ Αλί όπου και πλάι στην πηγή του έκοψε το κεφάλι. Και αν αυτή η εκδοχή σας πείθει αφήνετε το μονοπάτι να σας οδηγήσει στον σκαρφαλωμένο στις πλαγιές έρημο οικισμό, στα Μαυρογιωργάτικα με σπίτια των αρχών του 19ου αιώνα, όπου ζούσε ο Μαύρος Γιώργης. Διαφορετικά γυρνάτε στο καφενείο για να ακούσετε την επικρατέστερη εκδοχή ότι το τοπωνύμιο προέρχεται από το ενετικό αξίωμα του 'αμιραλίου', αντίστοιχο του σημερινού λιμενάρχη. Από τον οικισμό Καραβά θα κατεβείτε και θα σταθμεύσετε πλάι στο καφενείο για να βρεθείτε στις πηγές.

7) ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΧΥΤΡΑΣ
Μια ακόμη βραχονησίδα που ξεπροβάλει στο πέλαγος σε όλες τις διαδρομές σας στα νότια του νησιού; Όχι! Το φως του ηλιοβασιλέματος θυμίζει την Αφροδίτη, Κυθέρεια να αναδύεται από την θάλασσα. Κι ο μύθος βρίσκει την εξήγησή του. Απρόσιτος, τραχύς, μυστήριος, φωναχτός και κρυφός, σαν κάθε ανεκπλήρωτος έρωτας, ο μυστήριος ογκώδης βράχος, που οι χάρτες τον αναφέρουν ως Αυγό και στα λόγια των κατοίκων στέκεται ως Χύτρα (επειδή "βράζει" όταν τα σύννεφα κάθονται πάνω του) προσφέρει τη γη του στο μικρό λουλούδι της Σεμπρεβίβα, "σήμα κατατεθέν" του νησιού που φυτρώνει μονάχα εδώ. Δώρο της θεάς του έρωτα που γεννήθηκε εδώ και μια σπηλιά μέσα στο βράχο με μια παραλία. Τα καλοκαιρινά απογεύματα ο ήλιος φωτίζει τη σπηλιά και τα νερά λάμπουν σε χρώματα ερωτικά. Την επαφή σας με το μύθο την εξασφαλίζει τα απογεύματα ο Σπύρος Κασιμάτης (τηλ. 6974 022079) με δρομολόγια από το Καψάλι με το καινούργιο - μεγαλύτερο σκάφος του "Glass Bottom".

6) ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΚΑΣΤΕΛΟ ΤΟΥ ΑΥΛΑΙΜΩΝΑ
Ένας κυκλαδίτικου τύπου οικισμός, το λιμάνι του νησιού επί Ενετοκρατίας και Αγγλοκρατίας και το καστέλο του με τον λέοντα του Αγίου Μάρκου στην είσοδο χτίστηκε το 1565. Είναι το 3ο Βενετσιάνικο οχυρό, το μικρό καστέλο του Αυλαίμωνα στα ανατολικά του νησιού, ένα στολίδι περισσότερο παρά φρούριο. Στο δεύτερο λιμανάκι θα δείτε το αρχοντικό Καβαλίνι με το ηλιακό ρολόι που είχε χρησιμοποιηθεί ως προξενείο της Αυστροουγγαρίας τον 19ο αιώνα. Στο λιμάνι υπάρχει και η πέτρινη βαρδιόλα που θυμίζει εκκλησάκι. Κοντά στο Καστέλο, στη θάλασσα του Αυλαίμωνα ναυάγησε το Σεπτέμβριο του 1802 το πλοίο 'ΜΕΝΤΩΡ' με το οποίο ο λόρδος Έλγιν μετέφερε τα μάρμαρα του Παρθενώνα.

μέρος 2ο